สำนักงานบัญชี

เป็นคำถามจากลูกศิษย์ โดยลูกศิษย์บอกมาว่า เมื่อก่อนนี้ตนเองมีความมั่นใจว่าเจ้าหนี้ฟ้องให้ผู้ค้ำประกันชำระหนี้แทนลูกหนี้ตามสัญญาค้ำประกันได้ เพราะแม้หนี้ขายลดเช็คจะเป็นหนี้ที่เพิ่งจะเกิดขึ้นหลังจากทำสัญญาค้ำประกันแล้ว ก็เป็นหนี้ในอนาคต ที่มีการค้ำประกันได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 681 วรรคสอง แต่เมื่อเร็ว ๆ นี้เถียงกับเพื่อนเกี่ยวกับปัญหานี้ เพื่อนเห็นว่าเจ้าหนี้ฟ้องผู้ค้ำประกันไม่ได้ โดยอ้างว่าหนี้ขายลดเช็คไม่ใช่หนี้ในอนาคตตามความหมายในมาตรา 681 วรรคสอง และเพื่อนยังอ้างคำพิพากษาฎีกาที่ 3397/2527 มาสนับสนุนอีกด้วย จึงเกิดความไม่แน่ใจ ขอให้อาจารย์ช่วยอธิบายให้กระจ่างด้วย ผมเห็นด้วยกับลูกศิษย์ว่า หนี้ขายลดเช็คตามปัญหานี้เป็นหนี้ในอนาคตที่มีการค้ำประกันได้ตามมาตรา 681 วรรคสอง

ส่วนที่มาตรา 681 วรรคแรกบัญญัติว่า "อันค้ำประกันนั้นจะมีได้แต่เฉพาะเพื่อหนี้อันสมบูรณ์" นั้น มิได้หมายความว่า หนี้ที่จะมีการค้ำประกันได้จะต้องเป็นหนี้ที่มีอยู่แล้วโดยสมบูรณ์ในขณะทำสัญญาค้ำประกัน แต่หมายความว่าหนี้ที่มีอยู่แล้วในขณะทำสัญญาค้ำประกันก็ดี หนี้ที่จะเกิดขึ้นใหม่ต่อไปในภายหน้าที่เรียกว่าหนี้ในอนาคตก็ดี จะต้องเป็นหนี้ที่สมบูรณ์ สามารถฟ้องร้องบังคับคดีได้ตามกฎหมาย จึงจะมีการค้ำประกันได้

หนี้ค่าซื้อขายเฮโรอีนที่มีอยู่แล้วหรือหนี้ค่าจ้างฆ่าคนที่ผู้จ้างฆ่าตกลงจะจ่ายเมื่อได้ลงมือฆ่าแล้วเป็นหนี้ที่ไม่อาจค้ำประกันได้ เพราะเป็นหนี้ที่ไม่สมบูรณ์ตามมาตรา 681 วรรคแรก หนี้ขายลดเช็คเกิดขึ้นภายหลังจากทำสัญญาค้ำประกันเป็นหนี้ในอนาคต และเป็นหนี้ที่สมบูรณ์ ย่อมมีการค้ำประกันได้แน่นอน หากแปลกฎหมายมาตรา 681 อย่างที่เพื่อนของลูกศิษย์เข้าใจแล้ว การค้ำประกันหนี้ในอนาคตก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้เลย

ที่เพื่อนของลูกศิษย์ยกเอาคำพิพากษาฎีกาที่ 3397/2527 ขึ้นมาสนับสนุนข้อเถียงของตนนั้น น่าจะเป็นเพราะเพื่อนของลูกศิษย์อ่านคำพิพากษาฎีกาดังกล่าวไม่ละเอียดมากกว่า เพราะในคำพิพากษาฎีกาดังกล่าวหาได้วางหลักว่า หนี้ขายลดเช็คจะต้องมีอยู่แล้วโดยสมบูรณ์ในขณะทำสัญญาค้ำประกันหรือสัญญาจำนองไม่ เพียงแต่ศาลฎีกาหยิบยกเอาข้อเท็จจริงในคดีส่วนหนึ่งขึ้นมาวินิจฉัยว่า "ขณะจำเลยที่ 4 ที่ 5 ทำสัญญาจำนองที่ดินและสัญญาต่อท้ายสัญญาจำนองที่ดินกับโจกท์เพื่อประกันหนี้ของจำเลยที่ 1 จำเลยที่ 1 เป็นลูกหนี้โจทก์เฉพาะหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินบัญชีเท่านั้น ส่วนหนี้ตามสัญญาขายลดเช็คยังไม่เกิดขึ้น เพราะจำเลยที่ 1 เพิ่งทำสัญญาขายลดเช็คกับโจทก์ในภายหลัง" เพื่อนของลูกศิษย์คงจะจับเอาข้อเท็จจริงเฉพาะส่วนนี้มาโต้เถียงกับลูกศิษย์ ความจริงในคำวินิจฉัยของศาลฎีกาคดีนี้ยังมีข้อเท็จจริงอื่น ๆ อีกซึ่งศาลฎีกาหยิบยกขึ้นมาวินิจฉัยประกอบกัน กล่าวคือ ศาลฎีกาวินิจฉัยต่อไปอีกว่า "อีกทั้งข้อความตามสัญญาต่อท้ายสัญญาจำนองที่ดินเป็นประกันมีข้อความว่า ประกันเงินที่เบิกไปจากผู้รับจำนองเกินกว่ายอดเงินในบัญชีหรือเงินที่เป็นหนี้อยู่ในเวลานี้หรือเป็นต่อไปในภายหน้าย่อมมีความหมายถึงหนี้ตามสัญญากู้เบิกเงินเกินบัญชีโดยตรง หาใช่หนี้ตามสัญญาขายลดเช็ค หรือหนี้อื่นที่ยังมิได้เกิดขึ้นแต่อย่างใดไม่ และตามหนังสือสัญญาจำนองก็ระบุถึงหนี้ที่รับจำนองอยู่ในเวลานี้หรือในเวลาต่อไปภายหน้า ก็หมายถึงกำหนดเวลา มิได้หมายถึงลักษณะของหนี้ ไม่มีข้อความที่ระบุให้ค้ำประกันหนี้ตามสัญญาขายลดเช็คหรือหนี้อย่างอื่นคนละประเภทกัน ที่จะเกิดขึ้นภายหน้า การตีความถึงเจตนาของคู่สัญญาในกรณีที่มีข้อสงสัยเช่นนี้ ท่านให้ตีความไปในทางที่เป็นคุณแก่คู่กรณีฝ่ายซึ่งต้องเสียในมูลหนี้นั้น ดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 11 การตีความเสียในมูลหนี้จึงขัดต่อบทกฎหมายดังกล่าว "แล้วศาลฎีกาก็ฟังข้อเท็จจริงว่า "ดังนั้น ต้องฟังว่าสัญญาจำนองที่ดินและสัญญาต่อท้ายสัญญาจำนองที่ดินไม่ได้ประกันถึงหนี้ที่เกิดจากสัญญาขายลดเช็ค ซึ่งจำเลยที่ 1 ทำกับโจทก์"

สรุปแล้วคำพิพากษาฎีกาที่ 3397/2527 วินิจฉัยชี้ขาดเฉพาะปัญหาข้อเท็จจริงเท่านั้น หาได้วินิจฉัยชี้ขาดในปัญหาข้อกฎหมายแต่อย่างใดไม่

(คนข้างศาล, นามแฝง, หนังสือพิมพ์เดลินิวส์ วันเสาร์ที่ 9 ตุลาคม 2542)